کیست دندان عصب کشی شده واکنش طبیعی بدن به باکتریهای بجا مانده از دندانی است که قبلا عصب کشی شده است. اما، این کیستها خطرناک نیستند، در مراحل اولیه علائم خاصی ندارند و تنها در عکس رادیولوژی قابل رویت هستند.
اما، گاهی بیمار ممکن است هنگام جویدن دردی را احساس کند یا در ناحیه دندان فشار، آبسه یا تورم لثه را تجربه کند. به همین جهت، برای آشنایی بیشتر با علت ایجاد این کیست، علائم آن و نحوه درمان کیست دندان عصب کشی شده با ما همراه باشید.
علت کیست دندان عصب کشی شده
کیست دندان بعد از عصب کشی معمولا به دلیل بازگشت یا باقی ماندن عفونت در انتهای ریشه دندان ایجاد میشود. اگرچه هدف از عصب کشی حذف باکتریها و جلوگیری از گسترش عفونت و از دست رفتن کامل دندان انجام میشود.
اما، گاهی ممکن است عوامل مختلفی باعث تشکیل کیست یا ماندگاری آن در اطراف ریشه شوند.
نکته مهم این است که وجود کیست در اطراف دندان عصب کشی شده لزوما به معنی اشتباه بودن درمان قبلی نیست. چرا که حتی با درمان صحیح نیز ممکن است ضایعه به صورت کامل بهبود پیدا نکند یا سالها بعد به شکل کیست عود کند.
مهمترین عوامل تشکیل کیست ریشه دندان عصب کشی شده شامل موارد زیر است.
1. باقی ماندن باکتری در کانالهای ریشه
برخی از دندانها دارای کانالهای فرعی و پیچیدهای هستند که ممکن است حین عصب کشی بهطور کامل پاکسازی نشوند. همین موضوع باعث میشود کیست دندان بعد از عصب کشی به وجود بیاید و شما را در شرایط بدی قرار دهد.
چرا که، کانالهای ریشه برخلاف تصور ساده و سرراست نیستند. بلکه، پر از پیچیدگی بوده و به لحاظ شباهت، شبیه به ریشه درخت هستند.
به همین جهت، ممکن است تمیز کردن باکتری در این پیچیدگیها به خوبی و کامل انجام نشود و باکتری باقی مانده کیست بزرگی را بعد از عصب کشی از خود به جای بگذارد.
2. عصب کشی ناقص یا ناموفق
زمانی که پرکردگی ریشه به درستی انجام نشود یا بخشی از کانال درمان نشده باقی بماند، احتمال ادامه عفونت وجود دارد و باعث میشود کیست ریشه دندان عصب کشی شده در آن ناحیه شکل بگیرد.
3. نفوذ مجدد باکتری
گاهی ممکن است شکستگیهایی بعد از عصب کشی روی دندان به وجود بیاید که مسیر ورود مجدد میکروب به داخل ریشه را باز بگذارد و این عفونت را به کیست تبدیل کند. این اتفاق ممکن است هنگام ایجاد پوسیدگی جدید روی دندان، خرابی ترمیم دندان یا روکشی که به خوبی تعبیه نشده باشد نیز به وجود بیاید.
4. ترکهای ریز یا شکستگی ریشه
گاهی بعد از عصب کشی در قسمت ریشه ترکهای بسیار ریزی وجود دارد که غیرقابل مشاهده است و این ترکها مجرایی برای ورود باکتری به داخل ریشه ایجاد کرده و ریشه را ملتهب میکنند. التهاب مزمن اطراف ریشه منجر به ایجاد کیست دندان عصب کشی شده میشوند.
5. عفونت قدیمی و گسترده قبل از عصب کشی
گاهی التهاب اطراف ریشه پیش از درمان به ثدری بزرگ و فراکیر بوده است که حتی بعد از عصب کشی مقداری از آن ممکن است به جای بماند و به شکل کیست بروز کند. در نتیجه، برای درمان تکمیلی مجبور شوید به دندانپزشک مراجعه کنید.
6. واکنش التهابی بدن
در برخی از افراد، بافت اطراف ریشه در پاسخ به عفونت مزمن یک حفره کیست مانند ایجاد میکند که به مرور زمان بزرگتر میشود که حتی بعد از عصب کشی خود را به شکل کیست بروز میدهد.
7. نشت بزاق
یکی دیگر از عوامل ایجاد کیست ریشه دندان عصب کشی شده نشت بزاق است. زمانی که تاج دندان هنگام پرکردن یا روکش به خوبی ترمیم نشود، دندان به مرور زمان دچار درز و شکستگی شده و بزاق که حاوی میلیونها باکتری است، به داخل کانالهای ریشه نفوذ میکند.
نفوذ باکتری در محیط گرم و مرطوب داخل دندان به سرعت تکثیر شده و زمانی که به انتهای ریشه برسد، دوباره عفونت کرده و تشکیل کیست میدهد.
علائم وجود کیست دندان عصب کشی شده چیست؟
کیست دندان عصب کشی شده به آرامی رشد میکند و ممکن است تا مدتها علائمی از خود بروز ندهد. به همین جهت، بسیاری از کیستهای دندانی به صورت اتفاقی و هنگام رادیوگرافی یا معاینههای دورهای تشخیص داده میشوند.
اما، زمانی که کیست بزرگ و عفونی میشود، علائمی از خود بروز میدهد که نباید آن را نادیده گرفت. از شایعترین علائم وجود کیست دندان میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
- سردرد یا احساس سنگینی در ناحیه فک و صورت
- درد یا احساس فشار در ناحیه دندان و فک
- تورم لثه، فک یا صورت
- حساسیت دندان هنگام جویدن غذا
- ایجاد برآمدگی روی لثه
- لق شدن یا جابجایی دندانهای مجاور
- بوی بد دهان یا احساس کردن طعم ناخوشایند در دهان
- خروج چرک در صورت عفونی شدن کیست
- احساس بیحسی یا گزگز در لب، چانه یا صورت در کیستهایی با ابعاد بزرگ
- ایجاد آبسه در کنار دندان عصب کشی شده
✦ بیشتر بدانید: بررسی علمی کیستهای دهانی در مراجع معتبر پزشکی
“Dental cysts often develop as a result of chronic infection, frequently following unsuccessful or incomplete root canal treatments.
These fluid-filled sacs can compromise jawbone density over time, necessitating a comprehensive professional evaluation and surgical intervention to ensure complete eradication and healthy healing.”
ترجمه بالینی: کیستهای دندانی اغلب در نتیجه عفونت مزمن و غالباً پس از درمانهای ریشه ناموفق یا ناقص ایجاد میشوند.
این کیسههای حاوی مایع میتوانند به مرور زمان تراکم استخوان فک را به خطر بیندازند، که نیازمند ارزیابی تخصصی جامع و مداخله جراحی برای اطمینان از ریشهکنی کامل و بهبودی سلامت است.
درمان کیست دندان عصب کشی شده
اگر دچار کیست دندان عصب کشی شده شدید، بهترین کار این است که به دندانپزشک مجرب مراجعه کنید تا با تشخیص اندازه و موقعیت دندانتان، بهترین روش درمان که به صورت تهاجمی یا غیر تهاجمی است را انتخاب کند.
1. درمان غیرجراحی
زمانی که ضایعه ایجاد شده منشا عفونی داشته و دندان را بتوان حفظ کرد، درمان ریشه بدون جراحی انجام میشود. درمان مجدد ریشه که به Re-Treatment یا Re-Endo نیز شناخته میشود، روشی کم تهاجمی است که در آن دندانپزشک روکش یا ترمیم قبلی را باید باز کند.
کانالهای ریشه را دوباره تمیز و ضد عفونی کرده و ریشه را مجددا پر کند.
در این روش هیچ برشی روی لثه ایجاد نمیشود. دندانپرشک برای کوچک کردن یا از بین بردن کیست از داروی خاصی استفاده میکند تا منبع تغذیه کیست از بین برود و بدن شروع به بازسازی استخوان فک کند. در این شرایط کیست کم کم از بین میرود.
2. درمان جراحی
روش جراحی کیست دندان بعد از عصب کشی زمانی توسط دندانپزشک اتخاذ میشود که درمان مجدد ریشه به دلایل مختلفی امکان پذیر نباشد. به طور مثال، دندان دارای پینهای بلندی باشد یا کیست به ترمیم و روش غیرتهاجمی پاسخ ندهد، روش تهاجمی انتخاب خواهد شد.
اپیکواکتومی یا جراحی انتهای ریشه براساس موارد زیر انجام خواهد شد.
- لثه کنار زده میشود تا دندانپزشک دسترسی مستقیمی به ریشه دندان پیدا کند.
- کیست از استخوان خارج میشود.
- چند میلی متر از انتهای ریشه برداشته میشود.
- انتهای ریشه به صورت تخصصی مهر و موم خواهد شد که جای رشد مجدد به باکتریها داده نشود.
درمان خانگی کیست دندان عصب کشی شده
درمان خانگی کیست ریشه دندان عصب کشی شده به معنای درمان از بین بردن کامل کیست در منزل نیست.
چرا که کیست یک ضایعه بافتی است که در اثر عفونت مزمن به وجود میآید و برای درمان قطعی مداخله پزشک ضروری است تا کار به جای باریک نرسد و استخوان فک شما درگیر نشود.
درمان کیست تنها از طریق روش تهاجمی یا غیرتهاجمی در مطب دندانپزشک امکان پذیر است. در صورتی که عفونت به بخشهای دیگر نفوذ کند، دندانهای مجاور را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد و عوارض جدی و ناخواستهای را برای شما به وجود خواهد آورد.
میتوانید در خانه کارهای زیر را برای کمتر کردن التهاب و درد انجام دهید.
- شستشوی دهان با آب نمک ولرم به کاهش التهاب و پاکسازی دهان کمک میکند.
- رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان با مسواک زدن، استفاده از نخ دندان برای از بین بردن باکتریها مفید است.
- استفاده از کمپرس سرد میتواند میزان ورم و درد را کاهش دهد.
- پرهیز از جویدن غذاهای سفت، فشار روی ناحیه کیست را کم میکند.
- مصرف مسکن تحت نظر دندانپزشک میتواند میزان درد را کاهش دهد.
عوارض کیست دندان عصب کشی شده
کیست دندان عصب کشی شده که به دلیل التهاب مزمن و ماندگار در ناحیه پری اپیکال(اطراف انتهای ریشه) تشکیل میشود، اگر پیگیری نشود میتواند عوارض قابل توجهی را برای دندان، استخوان فک و بافتهای اطراف آن ایجاد کند.
1. تحلیل و تخریب تدریجی استخوان فک
یکی از مهمترین عوارض کیست دندان، تخریب پیش رونده استخوان آلوئلار اطراف ریشه است. با بزرگ شدن این کیست، فشار هیدرواستاتیک داخل افزایش پیدا میکند و باعث فعال شدن سلولهایی میشود که استخوان (استئوکلاستها) را تحلیل میبرد.
با تحلیل این استخوان، ضخامت استخوان کاهش پیدا کرده و استحکام ناحیه درگیر کم میشود.
2. افزایش احتمال از دست رفتن دندان
اگر کیست دندان عصب کشی شده را پیگیری نکنید دچار التهاب و عفونت مزمن خواهید شد. این میزان عفونت حمایت استخوانی در اطراف ریشه را از بین میبرد و باعث کاهش پایداری دندان شده و احتمال از دست رفتن دندان در این حالت را شامل میشود.
3. گسترش عفونت به بافتهای اطراف
کیست عفونی به آبسه تبدیل خواهد شد و در موارد پیشرفته عفونت از محدوده استخوان خارج شده و به بافت نرم صورت، فضاهای فاسیال و حتی نواحی عمقی گردن سرایت میکند.
4. سوراخ شدن صفحات استخوانی فک
زمانی که کیست بزرگ میشود، صفحات استخوانی باکال که سمت گونه قرار دارد، یا بخش لینگوال که سمت زبان است نازک شده و دچار پرفوراسیون میشود. در این حالت، تورم بافت نرم، تغییر فرم فک و مشکلات بیشتری برای دندان شما پیش خواهد آمد و استخوان فک سوراخ میشود.
5. جابجایی یا آسیب به دندانهای مجاور
با بزرگ شدن کیست به ریشههای مجاور فشار وارد میشود. این میزان فشار باعث جابجایی دندانها و تغییر موقعیت طبیعی قوس دندان و تحلیل خارجی ریشه دندانهای مجاور میشود.
6. درگیری ساختاری آناتومیک مجاور
محل قرارگیری کیست نقش مهمی در عوارض ناشی از کیست بعد از عصب کشی دندان ایفا میکند.
- اگر کیست در ناحیه فک بالا باشد، نزدیک شدن یا نفوذ به سینوس ماگزیلاری رخ میدهد. یا ممکن است دچار سینوزیت مزمن با منشا دندانی شوید. به علاوه فشار زیر گونه و چشم را نیز حس کنید.
- اگر کیست در ناحیه فک پایین باشد، به کانال عصب آلوئولار تحتانی نزدیک میشود و ممکن است علائمی چون حس گزگز، مور مور شدن یا بیحسی را در ناحیه لب و چانه درک کنید.
7. شکستگی پاتولوژیک فک
زمانی که کیست بزرگ میشود، بخش قابل توجهی از استخوان فک را تخریب میکند. در نتیجه، مقاومت مکانیکی فک کاهش پیدا کرده و حتی یک ضربه خفیف یا فشار ناشی از جویدن میتواند باعث شکستگی پاتولوژیک فک شود.
8. تحلیل خارجی ریشه دندان
یکی از مهمترین پیامدهای کیست دندان عصب کشی شده، تحلیل خارجی ریشه External Root Resorption است. فشار طولانی مدتی که کیست روی ریشه وارد میکند، میتواند به صورت تدریجی ساختار عاج ریشه را از بین ببرد و حفظ دندانهای مجاور را با چالش مواجه کند.
در نتیجه، دندانهای مجاور نیز در خطر از دست رفتن قرار بگیرند.
جمع بندی
طبق تحقیقات کلینیک دندانپزشکی مدرن کیست ریشه دندان عصب کشی شده کیستی است که در انتهای ریشه دندانی که قبلا عصب کشی شده قرار دارد. این اتفاق معمولا زمانی رخ میدهد که عفونت به طور کامل از کانالهای ریشه حذف نشده باشد، بخشی از کانال ریشه درمان نشده یا دندان دچار ترک و نفوذ مجدد باکتری شده باشد.
این کیستها معمولا در مراحل اولیه علامت خاصی ندارند. اما، کم کم ممکن است با درد هنگام جویدن، حساس شدن دندان، تورم لثه یا احساس فشار در ناحیه دندان خود را نشان دهند. ِ
درمان این کیستها با توجه به ابعاد و وضعیت بیمار به صورت تهاجمی و غیر تهاجمی انجام میشود.
برای جلوگیری از گسترش عفونت و آسیب به استخوان فک، هرگونه سایه مشکوک یا کیست مشاهده شده در اطراف دندان عصب کشی شده را جدی بگیرید. این کیستها خطرناک نیستند.
اما، رسیدگی به آنها بسیار مهم و حیاتی است. بنابراین، در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه کرده و با تشخیص زودهنگام شانس حفظ دندان و موفقیت در درمان را از دست ندهید.
